شرایط ازدواج در حرم امام رضا

تاریخ انتشار پست : 1394-11-9 دسته : مجازی

حس سبکبالی پس از زیارت حرم امام رضا(ع) را همه ما تجربه کرده ایم؛ پس از زیارت، لبخند رضایت بر لبان زائران نقش می بندد و آنها شاد و خرسند روانه خانه هایشان می شوند.

شرایط  ازدواج در حرم امام رضا

به گزارش گروه وبگردی طاها پخش، بین همه مهمانان حرم، شادترین زائران آنهایی هستند که دسته جمعی به طرف رواق شیخ طوسی حرکت می کنند؛ رواقی که در آن عروس و دامادها طلوع آفتاب زندگی شان را جشن می گیرند. مشهدی ها اسم این رسم را گذاشته اند: «عقد بالای سر حضرت». عروس و داماد به همراه خانواده شان به حرم امام رضا مشرف می شوند و زیر سایه توجه امام هشتم نخستین روز زندگی را آغاز می کنند. شرم و حیا را می توان در چشم های زوج های نجیبی که وارد رواق می شوند مشاهده کرد اما هنگام خروج دست ها در هم گره می خورد و خنده و شوخی جای تعارف و خجالت را می گیرد. ساده ترین مراسم عقد در این مکان برگزار می شود. اسباب و لوازم این مراسم محدود می شود به یک جلد قرآن مجید، یک آینه کوچک به اندازه کف دست، چند عدد شکلات و چند شاخه گل محمدی. سفره عقدی در کار نیست و خانواده ها دغدغه خرج های میلیونی گل آرایی و سفره آرایی را ندارند.

پرواز شادی به ارتفاع کبوترهای حرم

عروس چادر سفید بر سر کرده و روی فرش، رو به قبله نشسته است. داماد که چهارزانو کنار عروس نشسته هر چند دقیقه یک بار نگاهش پرتاب می شود روی ساعت نصب شده بر دیوار. آرزو می کند عقربه ها با سرعت بیشتری بچرخند و لحظه موعود زودتر فرا برسد. هر دو قرآن در دست گرفته اند و آتش اضطرابشان را با خواندن قرآن خاموش می کنند. دختر سوره نور و داماد سوره یاسین را تلاوت می کند. پدر عروس کنار دخترش نشسته و پدر داماد کنار پسرش. عاقد رو به روی پدر عروس می نشیند و گفتنی ها را با او می گوید. نصیحت هایش ساده و دلنشین است. سادگی مراسم عقد را یادآور می شود و از عروس و داماد می خواهد در زندگی آینده شان همینطور ساده و صمیمانه رفتار کنند. به آنها گوشزد می کند که نماز اول وقت را فراموش نکنند؛ چون این عادت خوب باعث افزایش رزق و روزی می شود. برای هر یک از اطرافیان عروس و داماد توصیه های ویژه ای دارد؛ «پدر داماد باید متعهد بشه که پسرش از این امانت به خوبی نگهداری کنه و در راستای خوشبختی عروس گام برداره». عاقد پس از فراهم کردن مقدمات، منتظر بله گفتن عروس و داماد می ماند. صیغه خطبه عقد را همگی بارها شنیده ایم، اما تکرار دوباره اش باز هم جذاب و لذتبخش است؛ «انکحت موکلتی لموکلی علی الصداق المعلوم...» عروس و داماد دست های دعا را به سمت آسمان دراز کرده اند. می ترسند که آرزویی را جا بیندازند؛ رویاهایشان را همچون تار و پود فرشی که رویش نشسته اند به هم گره می زنند. دعا می کنند که سال های سال طعم شیرین با هم بودن را بچشند و دست در دست هم از فرش به عرش برسند. روحانی از آینه شمعدانی می گوید که قرار است روشنی و صفای زندگی ۲جوان در آن منعکس شود و قرآنی که بناست سرلوحه زندگی شان باشد. «النکاح سنتی فمن اعرض عن سنتی فلیس منی...» بار اولی که سؤال پرسیده می شود هر دو جواب بله را می گویند. از قبل طی کرده اند که عروس سراغ چیدن گل نرود و زودتر نظر مساعدش را اعلام کند! عروس و داماد «بله» را که می گویند شادی به ارتفاع پرواز کبوترهای حرم اوج می گیرد. صدای صلوات بزرگ ترها با نوای نقاره ها در هم می آمیزد.

از این به بعد ۴ تا پدر و مادر دارین!

عاقد از پدر عروس می خواهد که دست راست دخترش را زیر سایه قرآن تحویل داماد بدهد. او توضیح می دهد که این سنت پسندیده به زمان ازدواج حضرت علی(ع) و فاطمه(س) برمی گردد و پیامبر اسلام وقتی حضرت فاطمه را به عقد حضرت علی(ع) درآوردند، دست راست دخترشان را در دست امیر مومنان گذاشتند. بزرگ ترها همدیگر را در آغوش می گیرند و رو به ضریح از امام مهربانی ها می خواهند که سایه اش را از سر این دو نوگل نوشکفته کوتاه نکند. مادر عروس از داخل کیفش چند بسته شکلات درمی آورد و از دیگران می خواهد کامشان را شیرین کنند. همه مشغول روبوسی هستند. داماد با همه روبوسی می کند و به مادر عروس که می رسد متوقف می شود. دیوار شرم و حیا بین این دو نفر فاصله می اندازد. مادر داماد از دیدن این صحنه خنده اش می گیرد! «شما ۲ تا دیگه با هم محرم هستین!» این ۲ نفر را به هم نزدیک می کند تا نخستین روبوسی داماد و مادرزن اتفاق بیفتد.داماد وقتی کلمه «باباجون» را بر زبان می آورد، ۲ نفر سربرمی گردانند؛ پدر خودش و پدر زنش. عاقد که متوجه ماجرا می شود لبخند می زند؛ «از این به بعد هر کدومتون ۴ تا پدر و مادر دارین! باید سعی کنین احترامشون رو نگه دارین». داماد کلمه «چشم» را چندین بار پشت سر هم تکرار می کند.

شروع و پایان زندگی از در خانه امام رضاع

این مراسم در مقطعی پشت پنجره فولاد صحن انقلاب، بین عموم مردم برگزار می شد. مدتی هم مکان عقدکنان به رواق دارالولایه و صحن جمهوری اسلامی منتقل شد. در نهایت چون تعداد مراجعان و مزدوجان زیاد بود آستان قدس رضوی رواقی بزرگ را به این موضوع اختصاص داد.رواق «دار الحجه» وسعت زیادی دارد و همزمان حدود صد مراسم عقد را می توان در آن برگزار کرد. در روزهای عید ترافیک عروس و دامادها زیاد است، ولی در نهایت همه جایی برای نشستن و بله شنیدن و بله گرفتن پیدا می کنند. سیدابراهیم موسوی، یکی از عاقدان رواق شیخ طوسی است که در طول ۱۰سال گذشته هزاران عروس و داماد را روانه خانه بخت کرده است. از او درباره پیشینه و جزئیات این مراسم می پرسیم؛ «از قدیم الایام بین مشهدی ها رسم و سنتی وجود داشته که زندگی شان را از بالا سر حضرت شروع می کردند. آنها از امام رضا(ع) استمداد می کردند تا زندگی موفقی داشته باشند. در حال حاضر در رواق شیخ طوسی فقط خطبه عقد شرعی دائمی زوجین جوان، به رسم تیمن و تبرک با حضور والدین شان خوانده می شود. در این رواق به جز مراسم عقد، مراسم دیگری برگزار نمی شود؛ مگر اینکه موقع اقامه نماز جماعت، صف نماز طولانی بشود و نماز را اینجا برپا کنند.» با این حساب مشهدی ها و زائرانی که زندگی شان را از حرم رضوی آغاز می کنند، ۲ بار پای سفره عقد می نشینند. یک بار مهمان سلطان خراسان می شوند و بار دیگر جهت ثبت امور قانونی ازدواج به محضر می روند؛ «اینجا فقط عقد خدایی و شرعی به قصد تبرک و استمداد از حضرت امام رضا(ع) جاری می شود. بعد از این مراسم زوجین به محضرهای مورد نظر می روند تا عقدشان را ثبت کنند. در مشهد علاوه بر این، یک سنت دیگر هم داریم که از پایین پای حضرت امام رضا(ع)، مردگان را به صحن آزادی می آورند و طواف می دهند. مشهدی ها می گویند شروع و پایان زندگی ما از در خانه حضرت امام رضا(ع) است.»

مدارک لازم برای خواندن خطبه عقد

بعضی از عروس و دامادها دوست دارند مراسم عقد بالای سر حضرت را بدون حاشیه و بی سرو صدا برگزار کنند.
آنها با خانواده درجه یک شان سر سفره عقد حاضر می شوند. گروه دیگر، افرادی هستند که چند صد نفر را با خودشان همراه می کنند. همه دخترخاله ها و پسرعموها و بستگان دور و نزدیک را خبر می کنند تا مراسم عقدشان با شکوه بیشتری برگزار شود. عاقدهای حرم وقتی به سمت جماعت منتظر می روند، اول از همه سراغ پدر عروس و داماد را می گیرند.
در مواردی که پدر عروس فوت شده باشد از خانواده دختر می خواهند فوت نامه را ارائه کند؛ «عقد بدون حضور خانواده ها انجام نمی شود. وقتی فقط ۵-۴ نفر همراه عروس و داماد می آیند، شناسنامه را چک می کنیم. ولی وقتی ۸۰-۷۰ نفر آمده اند و همه شاهد هستند نیازی به کنترل شناسنامه نیست. در اینگونه موارد اعتماد می کنیم.»

دست و جیغ و هورا ممنوع!

کسانی که تصمیم می گیرند شروع زندگی شان را در حرم امام رضا(ع) جشن بگیرند، باید مجموعه ای از بایدها و نبایدها را رعایت کنند. بردن جعبه شیرینی به داخل رواق ممنوع است؛ ولی آوردن شکلات اشکالی ندارد. پاشیدن نقل و شکلات، سابیدن قند و گرفتن پارچه روی سر عروس و داماد هم ممنوع است. در مراسم عقد حرم رضوی خبری از سفره عقد و آینه و شمعدان و شمع های فانتزی نیست. به جز تسبیح و سجاده و مهر نماز و چند شاخه گل هیچ وسیله دیگری روی فرش دیده نمی شود. همراهان عروس و داماد شادی شان را با فرستادن صلوات ابراز می کنند؛ چون «دست و جیغ و هورا» مخالف شئونات این مکان معنوی است. قرار است همه چیز در نهایت سادگی برگزار شود. هیچ کس هیچ چیز اضافه ای به همراه ندارد. این آیین نامه ها را وضع کرده اند تا به زوج های جوان یادآوری کنند، داشتن یک قلب پاک با چاشنی ایمان و توکل مهم ترین شرط برای قرار گرفتن در جاده خوشبختی است. تجربه عقدهای حرم نشان می دهد وقتی بساط سفره عقد با آن لوازم خیره کننده اش جمع شود، نگاه ها، بیشتر متوجه خود عروس و داماد و پیوند مقدس شان خواهد شد. بازار رقابت تجملات که تعطیل شود، عروس و داماد قیمت بیشتری پیدا می کنند.

مامورانی که دم در ورودی هستند از ورود افراد متفرقه جلوگیری می کنند. برای تهیه گزارش، همراه با خانواده های عروس و داماد وارد رواق می شوم. خوشبختانه یا متأسفانه نصف جماعت، آن نصف دیگر را نمی شناسند و حضور یک فرد غریبه در جمع شان مشکلی ایجاد نمی کند!

در فضای رواق «شیخ طوسی» مأموران انتظامات آقا و خانم مراقب هستند که آیین نامه های مربوط به عقد رعایت شود.علاوه بر مواردی که ذکر شد، خواندن خطبه طلاق و صیغه عقد موقت هم جزو موارد ممنوعه در این محل است. روی ستون های رواق بنرهایی نصب کرده اند که توضیح می دهد چه کارهایی ممنوع است. عاقدانی که خدمت رسانی می کنند، از بین روحانیون کشیک های هشت گانه فراشان و خدام انتخاب شده اند. اما زائران خودشان هم می توانند روحانی مورد نظرشان را برای خواندن عقد بیاورند. عاقدان بابت کاری که انجام داده اند، پولی نمی گیرند و خدمت شان صلواتی است. اما پدر و مادر عروس و داماد اگر بخواهند می توانند مبلغی را به آنها هدیه بدهند. در برخی مناسبت های مذهبی حاج آقایی که خطبه عقد را خوانده هدایایی را تقدیم زوجین می کند. این هدایا شامل چند بسته نبات و نمک متبرک، چند جلد کتاب و تندیس ازدواج می شود. سیدابراهیم موسوی می گوید: «امسال در برخی مناسبت ها مثل دهه کرامت رضوی و ولادت ها علاوه بر تندیس یادگاری، به عروس و داماد دعوتنامه مهمانسرای حضرت هم دادند. هدفشان این بود که عروس و داماد در روز اول زندگی شان مهمان سفره امام رضا(ع) باشند».

ماجرای داماد تازه مسلمان

علاوه بر خارجی ها، برخی ایرانیان مقیم کشورهای اروپایی هم برای برگزاری مراسم عقد به حرم رضوی مشرف می شوند؛ «بعضی از خارجی ها مسلمان نیستند و اول باید اسلام بیاورند. این افراد را به مرکز مدیریت زائران غیرایرانی راهنمایی می کنیم. عقدشان هم همان جا جاری می شود؛ مثلا یک مرد مسیحی بود که می خواست با زنی مسلمان ازدواج کند. او با این خانم ایرانی در شهر لندن آشنا شده بود. آن مرد انگلیسی در حرم امام رضا(ع) به دین اسلام مشرف شد و با خانم ایرانی ازدواج کرد.»

خواندن خطبه عقد بعضا باعث می شود رفاقت عمیقی بین عاقد و خانواده عروس و داماد شکل بگیرد. سیدابراهیم موسوی به واسطه کاری که انجام می دهد دوستان زیادی در گوشه و کنار کشور پیدا کرده است؛ «یک خانواده شیرازی بود که عقد پسرشان را من خواندم. سال بعد آقای داماد، برادر دیگرش را آورد و سال بعد هم خواهرش برای ازدواج پیش من آمد. آن پدر ۴ تا فرزند داشت که عقد همه شان توسط من خوانده شد. سر ازدواج آخرین دختر، ۴-۳ روز علاف شد تا من عقدش را بخوانم. می گفت عقد آن چند نفر را تو خواندی و باید دختر آخرم را هم تو بخوانی.»

عروس و داماد افغانی اسم پسرشان را رضا گذاشتند

برگزاری مراسم عقد در حرم فقط مختص مشهدی ها نیست. بسیاری از مسلمانان ایران و جهان، رنج سفر را به جان می خرند تا مهمان سفره پربرکت امام مهربانی ها شوند. سیدابراهیم موسوی از خواندن خطبه عقد خارجی ها خاطرات شیرینی دارد؛ «چند سال پیش ۲ دختر و پسر افغانی ساکن استرالیا برای ازدواج پیش من آمدند. هر ۲پزشک بودند و در یکی از درمانگاه های شهر سیدنی کار می کردند. عقدشان را خودم خواندم. در این مدت با هم ارتباط ایمیلی و تلگرامی داشتیم. آنها هر ۲سال یک بار به مشهد می آیند. سال پیش بچه شان را آوردند و من در گوش اش اذان گفتم. اسم بچه را هم رضا گذاشته اند.»نقطه پایان خاطره اش را که می گذارد، دنبال کیف پولش می گردد. از لابه لای اسکناس ها یک برگه ۲۰دلاری بیرون می آورد و نشانم می دهد؛ اسکناسی است که پدر و مادر افغانی رضا پس از مراسم عقد به او داده اند. این اسکناس را به یادگار نگه داشته است.

تذکر جدی برای مهریه های سنگین

یکی از فضولی های لذتبخش این است که به خطبه عقد دقت کنی و از مقدار مهریه عروس خانم مطلع شوی. به عنوان یک خبرنگار کنجکاوم که بدانم خانواده ها سر چه اعداد و ارقامی به توافق رسیده اند. در این رواق می شود یک پژوهش جامعه شناسانه انجام داد و به این نتیجه رسید که بین تحصیلات عروس و داماد و تعداد سکه های مهریه شان چه ارتباط معناداری وجود دارد. با یک حساب سرانگشتی می توان این ارتباط را کشف کرد. خانواده های اصیل و تحصیل کرده معمولا به دنبال مهریه های نجومی نمی روند. بیشترین رقمی که در رواق دارالحجه به گوش می رسد تعداد ۱۱۴، ۱۱۰، یا ۳۱۳ سکه است. ۱۱۴سکه به تعداد سوره های قرآن؛ ۱۱۰ سکه به نام حضرت علی (براساس حروف ابجد) و ۳۱۳سکه به تعداد یاران امام زمان (عج).

از حاج آقای موسوی درباره مهریه های سنگین می پرسم و اینکه چگونه می توان جلوی این رسم ناپسند را گرفت؛ «برای مهریه های زیاد تذکر می دهیم. در شهر مشهد عرف معمولی ۱۱۰سکه است. من شنیده ام مقام معظم رهبری شرطشان برای خواندن خطبه عقد این است که مهریه عروس خانم ۱۴سکه باشد و این رقم ثبت محضری شده باشد. در مشهد ۳۱۳سکه و ۱۱۴سکه هم مرسوم است. تا این عرف را کاری نداریم و دخالت نمی کنیم. ولی بعضی وقت ها می شنویم که هزار و سیصد و خرده ای یعنی سال تولد دختر را به عنوان مهریه تعیین کرده اند. معمولا با خانواده ها صحبت می کنیم و می گوییم که مهریه سنگین موجب اختلاف و تنش می شود. در برخی موارد موفق شده ایم؛ خانواده ها کوتاه آمده اند و مهریه را به ۱۱۰سکه کاهش داده اند. ولی در برخی موارد هم موفق نشده ایم.» حجت الاسلام موسوی دفترچه ای از جیب عبایش درمی آورد که داخلش اسم و فامیل، تاریخ عقد و مقدار مهریه زوجین نوشته شده است. کنجکاو می شوم که بدانم او چرا این موارد را برای خودش ثبت می کند؛ «به ندرت اتفاق می افتد که عروس و داماد بعدها به اختلاف می خورند. در هر هزار مورد عقد یک مورد اختلافی داریم. یک طرف می گوید ۱۱۴سکه بوده و طرف دیگر می گوید نه! ۱۴سکه بوده. ممکن است نیازی به حضور من و همکارانم در دادگاه باشد. ما باید در دادگاه سند و مدرکی داشته باشیم که نشان دهد رقم واقعی مهریه چقدر بوده است. در این چند سال ۲ مورد اختلافی داشتم که مسئله شان قبل از دادگاه حل شد.» بیشتر عروس و دامادها بعد از مراسم «عقد بالای سر حضرت» بلافاصله به محضر می روند و عقدشان را ثبت قانونی می کنند.

اختلافات مهریه ای مربوط به مواردی است که این اتفاق نمی افتد. ممکن است داماد از ثبت، طفره برود. بعضا خانواده ها صبر می کنند تا عقد محضری را در یک مناسبت خوش یمن انجام دهند یا به خاطر فوت یکی از عزیزانشان مجبورند یک سال منتظر بمانند. ممکن است به هر دلیلی ثبت محضری انجام نشود ولی عروس و داماد از لحاظ شرعی به یکدیگر محرم هستند. حجت الاسلام موسوی به خاطرات سال های دور سفر می کند و می گوید: «در قدیم چیزی به اسم سند ازدواج نبود. خیلی از مادرهای ما سند ازدواج ندارند. اسم بچه ها در شناسنامه پدر و مادر ثبت شده ولی اسم زن و شوهر در شناسنامه همدیگر نیست. در روستا و آبادی عاقد یک عقدی خوانده و جایی ثبت نشده است. سند ازدواج برای قانون است. ما عاقدهای حرم در موقع خواندن عقد می گوییم با شرایط مهریه و شرایط محضر، این دختر و پسر را به عقد هم درمی آوریم.»

منبع: همشهری آنلاین


منبع: باشگاه خبرنگاران

مطالب مشابه

مطالب تصادفی

نظرات
نظرات مرتبط با این پست
نام :
ایمیل :
وب سايت :
کد تاييد : کد امنیتی رفرش
متن دیدگاه :