زاینده رود دوباره مُرد!

تاریخ انتشار پست : 1395-12-10 دسته : اخبار اجتماعی

روزنامه شرق در نقل ازی نوشت: می گفت: «پسر کوچک برادرم که چهار سالش بیشتر نیست، تازه مادرش فوت کرده. چند روز اول پس از فوت نفهمیده بود چه اتفاقی افتاده، شلوغ بود و همه دور و برش بودند، پس از چند روز آغاز کرد به بهانه گرفتن که مادرم را می خواهم؛ اما مگر فایده داشت؟ چطوری باید به بچه چهارساله بفهمانیم که مادرش مرده و دیگر او را نمی بیند.



روزنامه شرق در نقل ازی نوشت: می گفت: «پسر کوچک برادرم که چهار سالش بیشتر نیست، تازه مادرش فوت کرده. چند روز اول پس از فوت نفهمیده بود چه اتفاقی افتاده، شلوغ بود و همه دور و برش بودند، پس از چند روز آغاز کرد به بهانه گرفتن که مادرم را می خواهم؛ اما مگر فایده داشت؟ چطوری باید به بچه چهارساله بفهمانیم که مادرش مرده و دیگر او را نمی بیند.

می گفت: «بچه نمی فهمد که مردن چیست و با خودش می گوید یعنی چه که دیگر نمی توانم مادرم را ببینم». این مثال تلخ را زد که پاسخ این سؤال درباره رودخانه را بدهد، رودخانه ای که دوباره خشک شد و آب ندارد؛ پاسخی که این طور توضیحش داد: «آدم با خودش فکر می کند یعنی چه که رودخانه خشک شد؟ مگر می شود رودخانه ای که هزاران سال جاری بوده، خشک بشود؟ الآن تو مدام بیا توضیح بده که آب کم است، بهره برداری از آب عمده است یا هرچی. چیزی که به ذهن من شهروند اصفهانی می آید، شبیه حس همان کودک مادر مرده است! اینکه چطور قبول کنم که دیگر نمی شود رودخانه را برای همیشه زنده و پر آب ببینم.

زاینده رود مُرد؟ حتی گفتنش هم عجیب است». این توضیحات فرشاد، یکی از شهروندان اصفهانی است که با او در کنار بستر دوباره خشک شده زاینده رود حرف می زدم. وقتی از او پرسیدم به نظرت شهر و مردمش چه حس وحالی دارند، وقتی می بینند رودخانه شهرشان کل سال خشک است و فقط چند روز محدود آب در آن جاری می شود؟

زاینده رود، آخرین بار چند روز پیش به مدت ٢٢ روز از روزهای ابتدایی بهمن تا بیست و سوم این ماه آب به خود دید و دوباره خشک شد. طبق گفته مسئولان این باز شدن آب برای کشت زمستانی و استفاده کشاورزان بود تا زمین های خود را مرطوب کنند. به محض پایان مهلت هم دوباره آب قطع شد و زاینده رود مثل سابق شد، خشک و بی آب.

در ٢٢ روزی که این رودخانه آب داشت، با وجود سرمای شدید اصفهان، مردم دسته دسته برای دیدن دوباره آن راهی ساحل می شدند. دور سی و سه پل و زاینده رود حلقه می زدند، گروه های آواز خوان زیر پل خواجو دوباره جمع شدند و مرغ های دریایی هم سروکله شان در دسته های چند صدتایی دوباره پیدا شد؛ اما انگار که آن ٢٢ روز رؤیایی زودگذر بود و دوباره همه چیز تمام شد.

این کار شکنجه طبیعت است

دکتر حسین آخانی، عضو هیئت علمی دانشکده علوم دانشگاه تهران و دارای دکترای گیاه شناسی از دانشگاه مونیخ آلمان است. با او درباره همین باز و بسته شدن هر از گاه زاینده رود و اثری که بر زیست بوم (اکوسیستم) این رودخانه و زیست مندانی که در طول بستر رودخانه و در تالاب گاوخونی در انتهای زاینده رود وابسته هستند، می گذارد گفت وگو کردم. او در این باره تأکید دارد که این کار بدترین نوع برخورد با یک اکوسیستم است. آخانی در توضیح بیشتر می گوید: «اگر اجازه دهند که آب در رودخانه حتی به میزان خیلی کم در طول سال جریان داشته باشد، بیشتر به نفع اکوسیستم و پوشش گیاهی اطراف رودخانه و بقیه زیست مندان است؛ چراکه گیاهان با آن میزان آب در دسترس خودشان را هماهنگ می کنند؛ اما وقتی آب به صورت کامل قطع می شود، این کار شکنجه طبیعت و به معنای مرگ اکوسیستم رودخانه است».

به گفته آخانی هدف از بازکردن آب زاینده رود تغذیه و زنده نگه داشتن اکوسیستم نیست و بیشتر تأمین نیاز آبی کشاورزان است، مسئولان خودشان هم بارها این را اعلام کرده اند؛ ولی باید تأکید کنیم که این روش باز و بسته کردن آب برای بقیه اکوسیستم کشنده است. او در ادامه ماجرا را این طور توضیح می دهد: «می توان پروخالی کردن یک حوض یا حوضچه آب را تصور کرد که با پر آب شدنش، ماهی ها و بقیه دیگر جانداران و گیاهان آنجا آغاز به زادآوری می کنند و تخم می گذارند و ریشه می دوانند، پس آب حوض را به یکباره خالی یا خشک کنید. طبیعی است که آن جانداران همه می میرند و از بین می روند؛ اتفاقی که برای زاینده رود رخ می دهد، هم از همین جنس است».

از این عضو هیئت علمی دانشکده علوم دانشگاه تهران می پرسم، آیا تاکنون از گذشته تا امروز پژوهشی درباره تعداد و نوع گیاهان و جانوران و آبزیان زیست بوم زاینده رود انجام شده است که الآن بشود نشان داد این بستن آب رودخانه چه تأثیری روی آنها گذاشته است؟ این پاسخ او به این پرسش است: «این کار در اصل وظیفه محیط زیست و سازمان مراتع و جنگل ها و دانشگاه هاست؛ اما من سراغ ندارم چنین پژوهشی انجام شده باشد؛ البته ما تقریبا در هیچ زمینه ای از این دست پایش های منظم نداریم؛ چون این کار مانیتورینگ (پایش) پرهزینه است و دانشگاه ها و مراکز علمی هم بودجه کافی برای انجام چنین کارهایی را ندارند؛ به همین علت هم در خیلی از مواقع عواقب و اثراتی را که به علت دخالت های خشن روی طبیعت باقی ماند، نمی شود رصد و اندازه گیری کرد؛ به همین علت هم آسیب هایی که به طبیعت وارد می شود و چیزهایی را که بر اثر این آسیب ها از دست می دهیم، نمی فهمیم.

البته شاید به صورت اتفاقی کسی قبلا این کار را کرده باشد؛ اما اینکه براساس برنامه هدفمند و سازماندهی شده چنین کاری صورت گرفته باشد، من بعید می دانم. دیگر دستگاه های دولتی هم علاقه ای ندارند به انجام چنین کارهایی چون پایش نشان می دهد که چه آسیب هایی به طبیعت و اکوسیستم زدند و به همین علت هزینه و بودجه ای برای این کار صرف نمی کنند».

از چلگرد تا گاوخونی

موضوع خشک شدن گاه وبی گاه رودخانه نه فقط مسئله دوستداران و کارشناسان محیط زیست، بلکه دغدغه بسیاری از شهروندان اصفهانی هم هست. در همان روزی که مهلت ٢٢روزه بازشدن زمستانه آب رودخانه به پایان رسید، اعضای شورای شهر اصفهان در این رابطه مواردی را مطرح کردند. درهمین رابطه رسول جزینی، عضو شورای اسلامی اصفهان در یک صدوشصت وپنجمین جلسه علنی این شورا گفت: «خشکی زاینده رود دردی به جان اصفهان انداخته که درمان نخواهد شد، مرگ باتلاق گاوخونی هم اصفهان را مفتخر به پایتختی ام اس و سرطان کشور کرده است». بازشدن ٢٢روزه آب رودخانه که با هدف آب گرفتن زمین های کشاورزی شرق اصفهان انجام شده بود، حتی این کشاورزان را نیز راضی نکرد. به گونه ای که اعلام شد در این مدت تنها حدود ۴۰  درصد از زمین های کشاورزی شرق اصفهان آبیاری شدند.

حسن محسنی رئیس هیئت مدیره صنف کشاورزان شهرستان اصفهان ادامه داد: امسال به علت ساماندهی رودخانه و برداشتن بندهای اضافی در مسیر رودخانه، آب ۲۶ ساعت زودتر به زمین های کشاورزی رسید. وی تصریح کرد: با توجه به عدم بازگشایی در پاییز و ناامیدی ای که برای کشاورزان شکل گرفته بود، همین میزان کم آب نیز امیدبخش بود و کشاورزان توانستند بخشی از زمین هایشان را به زیر کشت ببرند. البته در این مدت حدود ۴۰  درصد از زمین های کشاورزی در شرق اصفهان آبیاری شدند که به میزان دوسوم سال قبل است.  تصمیم اصلی برای بازکردن آب رودخانه بر عهده یک کمیته پنج نفره تصمیم گیر است. اعضای این کمیته برای استفاده بهره برداران از آب زاینده رود متشکل از مدیرعامل آب منطقه ای استان اصفهان، نماینده استاندار، فرماندار اصفهان، نماینده کشاورزان و نماینده جهاد کشاورزی استان اصفهان است که برای تحویل آب به کشاورزان به منظور انجام کشت پاییزه دوم تصمیم گیری کردند.

بعد از بازکردن آب رودخانه شرکت آب منطقه ای اصفهان اعلام کرد درحال حاضر ذخیره سد زاینده رود حدود ۲۰۰ میلیون مترمکعب است که از لحاظ تأمین آب شرب شهرها و روستاهای تحت پوشش مشکلی وجود ندارد. همچنین در صورت ادامه بارش ها در یک ماه آینده امید آن می رود که ادامه رهاسازی هم زمان با فرارسیدن سال جدید با توجه به بارش ها از سر گرفته شود.

به گفته معاون حفاظت و بهره برداری شرکت آب منطقه ای اصفهان میزان آب رهاشده در بستر زاینده رود ٦٠ مترمکعب بر ثانیه بود. سهم حقابه کشاورزان شرق اصفهان از زاینده رود نیز حدود ٤٠٠ میلیون مترمکعب اعلام شده است. زاینده رود از ارتفاعات چلگرد در چهارمحال وبختیاری و نیز کوه های فریدونشهر در غرب استان اصفهان به شکل رودهای کوچک از هم جدا سرچشمه گرفته و بعد از درآمیختن در دریاچه سد زاینده رود به صورت رودخانه ای واحد به سمت اصفهان و تالاب گاوخونی جاری می شود.

چندی پیش معصومه ابتکار، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، در دیدار مجمع نمایندگان اصفهان به موضوع مشکلات این رودخانه نیز اشاره کرد. وی در این دیدار با یادآوری تأثیرپذیری بالای اصفهان از شرایط تغییر اقلیم، گفت: اصفهان از جمله استان هایی است که بدترین شرایط تغییر اقلیم را تجربه می کند و از این رو نیاز است که هرچه سریع تر مدیریت تغییر اقلیم در این استان شروع شود. معصومه ابتکار در دیدار مجمع نمایندگان اصفهان افزود: درحال حاضر باوجود کاهش بسیار چشمگیر عدد پایه و بارندگی در استان اصفهان، همچنان تغییر چشمگیری در مصرف آب بخش های متفاوت این استان ایجاد نشده است. وی اولویت بخشی به اصلاح و بازنگری در مدیریت منابع و مصارف آبی در برنامه ریزی های استانی را حائز اهمیت دانست و خاطرنشان کرد: سراسر ایران با چالش جدی تغییر اقلیم، کاهش شدید بارندگی، خشک سالی مستمر و طولانی و کاهش منابع آبی مواجه است و اصلاح و بازنگری در مدیریت منابع و مصارف آبی به ویژه تغییر الگوی کشت و آبیاری ضرورتی اجتناب ناپذیر است. معاون رئیس جمهور ضمن اشاره به تهدیدهای ناشی از خشک شدن تالاب گاوخونی برای استان اصفهان و کشور، گفت: به همین علت تکمیل مدیریت زیست بومی تالاب، همچنین تشکیل ستاد برای جامع نگری و برنامه ریزی کلان در این حوزه در دستور کار قرار گرفته است.

تأثیرات خشک شدن رودخانه بر گردشگری و اقتصاد

اثرات مخرب خشک شدن رودخانه البته تنها در کشاورزی و محیط زیست شهر و استان اصفهان نمایان نشده است. عبور رودخانه از وسط این شهر و عبور از زیر پل های تاریخی سی و سه پل و خواجو بخش مهمی از جذابیت های توریستی این شهر است که همه ساله هزاران گردشگر ایرانی و خارجی به شوق دیدن آن راهی نصف دنیا می شدند. اما با خشک شدن رودخانه و ازبین رفتن این جذابیت، شوق بسیاری از گردشگران برای دیدن اصفهان هم خوابید. موسوی مدیر یکی از هتل های این شهر که در منطقه ساحلی و رو به رودخانه زاینده رود واقع شده است، درهمین رابطه به «شرق» می گوید: «موقعی که آب رودخانه جاری بود، هتل های واقع در مسیر ساحلی از جالب ترین و پرمشتری ترین هتل های شهر برای گردشگران و مسافران بودند، اما از وقتی رودخانه خشک شد، بخش زیاد ای از مسافران ما هم کاهش یافتند و رونق کار ما خوابید».

به غیر از این، از سال های گذشته بسیاری از متمولان و ثروتمندان اصفهانی خانه هایی در همین مسیر خط ساحلی و رو به رودخانه خریده یا برای خود ساخته بودند که به لحاظ قیمت در سال های گذشته بخشی از گران قیمت ترین املاک در شهر اصفهان بودند. اما خشک شدن رودخانه قیمت این املاک را هم در پاره ای مواقع، حتی تا نصف قیمت سابق کاهش داده است، چراکه جذابیت اصلی خود یعنی منظره روبه رودخانه را الآن از دست داده اند. مدیر یکی از بنگاه های املاک نزدیک ضلع جنوبی پل خواجو درهمین باره به «شرق» می گوید: «خشک شدن رودخانه بعضی ها را واقعا ورشکست کرد، چون قیمت ملکشان در این محله ها را به شدت کاهش داد، به غیر از این خریدوفروش این خانه ها و حتی واحدهای تجاری هم با وجود کاهش شدید قیمت راکد شده و کسی رغبتی برای خرید آنها ندارد». این را می گوید و پس خودش ادامه می دهد: «البته خب طبیعی هم هست؛ قبلا اینجا رود پرآب بود و زندگی و کار در این محل به آدم لذت و حال می داد، اما الآن چه؟ آدم مدام نگاهش به کف خشک رودخانه است و غمگین و افسرده می شود، چه کسی  پولش را خرج می کند که افسرده شود؟»

منبع : برترینها

مطالب مشابه

مطالب تصادفی

نظرات
نظرات مرتبط با این پست
نام :
ایمیل :
وب سايت :
کد تاييد : کد امنیتی رفرش
متن دیدگاه :