طاها پخش

تبلیغ پاپ آپ
تبلیغ درکار
فرهنگی و هنریاهمیت اجتماعی خسروی آواز ایران

اهمیت اجتماعی خسروی آواز ایران

آواز خواندن سالار عقیلی سر تمرین تیم ملی والیبال نشسته ایران فیلم

عباس عبدی در روزنامه شرق نوشت: موسیقی به عنوان یک نیاز و پدیده معمول، در هر جامعه ای شناخته شده است.


محمدرضا شجریان

عباس عبدی در روزنامه شرق نوشت: موسیقی به عنوان یک نیاز و پدیده معمول، در هر جامعه ای شناخته شده است.

 اگرچه اطلاع دقیقی ندارم ولی گمان نمی کنم که جامعه ای بدون موسیقی که ویژه فرهنگ آن باشد دیده شده باشد. منظورم فقط منحصر به موسیقی کلاسیک و پیشرفته نیست، بلکه اصواتی که با استفاده از هر نوع وسیله ای که صوتی دلنشین برای مخاطب ایجاد کند مورد نظر است؛ چه این وسیله حنجره آدمی باشد و چه وسایل مصنوعی و جذاب اینکه موسیقی هر جامعه ای بازتابی است از وجوه گوناگون آن جامعه و فرهنگ.

ما با شنیدن موسیقی اقوام ایرانی تقریبا و به سرعت متوجه می شویم که آن موسیقی آذری است یا کردی یا لری یا بلوچ و گیلکی و... . موسیقی هر قوم، وجه مشخصه آن است؛ بنابراین پیوستگی و انتقال فرهنگی از طریق موسیقی نیز رخ می دهد. این وضع در ایران چگونه است و استاد شجریان به عنوان مهم ترین و شاخص ترین چهره موسیقیایی کشور در چهار دهه گذشته از نظر اجتماعی چه نقشی در انسجام و انتقال فرهنگی ایفا کرده است؟ این پرسشی است که می توانیم از منظر تجربه شخصی یا تحلیل اجتماعی به آن بپردازیم.

از منظر شخصی، نسل ما به ویژه آنان که بخشی از مضامین موسیقی پیش از انقلاب را قبول نداشتند و درعین حال به طور فطری و طبیعی به موسیقی علاقه مند بودند و از آن استفاده می کردند درصدد تأمین این نیاز خود بودند و دراین ‍ میان آقای شجریان نقش اول را در تأمین این نیاز فرهنگی داشت. هرکدام از شعر، صدا و موسیقی در آلبوم های آقای شجریان به صورت فاخر و در اوج خود ترکیب می شد و نیاز مخاطب یا حداقل بخش مهمی از مخاطبان را تأمین می کرد و اجازه نداد که این نسل، نیاز خود به موسیقی را سرکوب کند یا از قالب هایی تأمین کند که با سلیقه فرهنگی جامعه ایران همسو و هماهنگ نیست.

ولی اهمیت اصلی آقای شجریان در نقش تاریخی و اجتماعی است که او در روند گذار فرهنگی جامعه ایران در وجه موسیقی از سنت به تجدد ایفا کرده است. واقعیت این است که نگرش سنتی برخی از فقها در گذشته به گونه ای است که هرگونه موسیقی را حرام می دانستند و موارد استثنا هم مصداق «النادر کالمعدوم» بود. برخی از آنان حتی قرآن خواندن به آوای خوش را محل تردید می دانستند و به طور طبیعی با اغلب موسیقی هایی که پیش از انقلاب در رادیو و تلویزیون پخش می شد به طور جدی مسئله داشتند و به همین علت بسیاری از خانواده ها خود را از داشتن رادیو و تلویزیون معاف کرده بودند و اگر هم رادیویی در خانه بود، نحوه استفاده از آن بسیار محدود و مطابق ضوابط شرعی بود.

 ازاین رو هنگامی که انقلاب شد بلافاصله این پرسش پیش آمد که اگر موسیقی حرام است بعد نباید از رسانه های رسمی پخش شود؛ ولی مگر می شد چنین کرد و یک نیاز طبیعی را نادیده گرفت؟ مسئولان به راحتی متوجه شدند که اگر از این رسانه ها موسیقی منتشر نشود، به معنای حذف رسانه های رسمی از سبد مصرفی مردم است و حتی ممکن است به علت وجود تقاضا، موسیقی هایی در جامعه رواج یابد که اصلا باب طبع حکومت نیست. مهم ترین محمل برای پخش موسیقی در ابتدا موسیقی انقلابی بود که پشت سر هم منتشر می شد. هم نیاز جامعه را تأمین می کرد و هم در جهت انقلاب بود. موسیقی های مناسبتی هم کم کم وارد شد. مثلا بعد از شهادت مرحوم مطهری یک سرود برای ایشان ساخته شد. وقتی که برخی از سنتی ها به پخش موسیقی معترض شدند، رهبری انقلاب از آن سرود دفاع کرد و همین برای بازشدن راه کافی بود.

ولی مشکل اینجا بود که تا کی می شد سرود انقلابی نواخت؟ مردم هم خسته می شدند. در این مرحله کار ویژه آقای شجریان شروع می شود. مردی که به زیباترین شکل ربنا را خواند و سفره افطار را رنگ و بوی دیگری داد. مردی که آشنایی نزدیکی حتی با برخی از روحانیون داشت و از بطن یک فرهنگ مذهبی و قاری قرآن بودن آمده بود. بسیاری از ضوابط اخلاقی و حرفه ای را در بهترین سطح حفظ می کرد و شعر و موسیقی و صدای اصیلی را که معرف فرهنگ و پیشینه فرهنگی کشور بود عرضه می کرد و با کارهای خود، موسیقی را که به گمان برخی بعد از انقلاب در آستانه حذف بود، زنده کرد و جذاب اینکه حتی موسیقی اصیل ایرانی که در خطر هضم در قدرت هاضمه موسیقی غربی بود، بعد از انقلاب جانی دوباره یافت و انقلاب نه تنها موجب تضعیف سنت موسیقیایی و ملی نشد؛ که با وجود افرادی همچون آقای شجریان که برجسته ترین نماد این گروه است زنده تر و شاداب تر از گذشته شد.

برخی افراد کمتر به این وجهه تاریخی برخی از هنرمندان در چهار دهه گذشته توجه دارند و وجهه سیاسی آنان برایشان مهم تر است، درحالی که نقش اجتماعی هنرمند در گسترش فرهنگ موسیقی و تثبیت نقش این هنر که بیش از هنرهای دیگر در معرض بدبینی و حمله قرار دارد، بسیار مهم تر، پایدارتر و عمیق تر است.

 شاید بتوان گفت نقش سیاسی بیشتر به اتفاقات جاری می پردازد و انتظار می رود با گذشت زمان از اهمیت آن کاسته شود؛ درحالی که نقش اجتماعی که در یک بزنگاه تاریخی ایفا شده است، با گذشت زمان بر اهمیتش هم افزوده خواهد شد. هنرمند بیش از هر گروه و قشر دیگری قادر است چنین نقشی را ایفا کند؛ به ویژه هنرمندی که بین گروه های متفاوت اجتماعی مورد احترام است. چنین هنرمندانی موقعیتی دشوار دارند، ازیک سو باید به نقش های تاریخی در گسترش هنر بیندیشند که تقریبا جز آنان کسی نمی تواند ایفا کند و ازسوی دیگر، باید به نحوی عمل کنند که موقعیت ملی و اعتبار اجتماعی عمومی خود را برای پیشبرد نقش تاریخی حفظ کنند. گفتگو هایی که اخیرا از آقای شجریان منتشر شده نشان می دهد که ایشان برای این نقش تاریخی خود اهمیت بیشتری قائل اند و اعتبار اجتماعی خود را بر دفاع از موسیقی و تثبیت جایگاه آن به کار گرفته اند. امیدواریم حال استاد شجریان به طور کامل بهبود یابد تا این فرایند مهم را به نحو کامل بیشتر از آنچه هست پیش ببرند.

انقلاب اسلامی ایران درصدد تحول نظامات زندگی اجتماعی مردم است
facebook google telegram twitter whatsApp
تبلیغات