طاها پخش

تبلیغ پاپ آپ
تبلیغ درکار
فرهنگی و هنریترجیح می دهم جامعه را نقد کنم، تا سران مملکت را! | فرهادی

ترجیح می دهم جامعه را نقد کنم، تا سران مملکت را! | فرهادی

«دورهمی» روحیه نقدپذیری را در جامعه افزایش داده است

جدیدترین فیلم اصغر فرهادی«فروشنده»-برنده دو جایزه بهترین فیلمنامه و بهترین بازیگر مرد شهاب حسینی از جشنواره کن- ایده آشنای فضای خصوصی را که مورد هتک قرار می گیرد نمایش می دهد.

وب سایت کافه سینما - ترجمه از ارغوان اشتری، آناهیتا منجزی: جدیدترین فیلم اصغر فرهادی«فروشنده»-برنده دو جایزه بهترین فیلمنامه و بهترین بازیگر مرد شهاب حسینی از جشنواره کن- ایده آشنای فضای خصوصی را که مورد هتک قرار می گیرد نمایش می دهد. درضمن فروشنده این سوال ها را مطرح می کند که چطور خشونت در جامعه نمایان می شود و چطور قضاوت دیگران یک شخصیت آرام و صلح طلب را به یک هیولا تبدیل می کند. فرهادی لایه دیگری را با ترسیم رابطه میان نمایشنامه ی "مرگ دستفروش" نوشته آرتور میلر و داستان مدرنیزه در ایران به فیلم اضافه می کند.

بعد از نمایش فروشنده در کن؛ امیر گنجوی با اصغر فرهادی گفتگو ای انجام داد که ماه ژوئن در سایت فندور منتشر شد.

فیلم فروشنده, سینمای ایران, کارگردان ایرانی, فرهادی ترجیح دهم جامعه نقد سران مملکت را!

کارگردان ایرانی, اصغر فرهادی, سینمای ایران, فیلم فروشنده


گنجوی: بعد از موفقیت در اسکار و پاریس چرا تصمیم گرفتید به تهران بازگردید؟ آیا حرف های بیشتری برای گفتن درباره کشورتان دارید؟

فرهادی:خب، فکر می کنم کاملا طبیعی است علی رغم مشکلاتی که شاید دارید؛ یک چیز واقعی تر یا آسان تر در همکاری با گروه تولیدی که به زبان شما صحبت می کنند وجود دارد و حال آنکه فیلمی ساخته می شود که به زبان مادری شماست. یک علت بدیهی تر هم وجود داشت. بعد از ساختن "گذشته" در فرانسه، قرار بود پروژه دیگری در اسپانیا بسازم که قرارداد بسته بودم. در آستانه آغاز کردن پروژه بودیم اما من فرصت برگشتن و کار کردن در کشور خودم را پیدا کردم. بنابراین فرصت را غنیمت شمردم و اجازه دادم آخرین کلام پدرم من را راهنمایی کند. او گفت: «امیدوارم بتوانی روزی به ایران برگردی و یک فیلم بسازی.» بعد از جهتی گمان می کنم شاید ناخودآگاه خواستم آخرین آرزوی پدرم را برآورده کنم.

گنجوی: "گذشته" نخستین فیلمی بود که در خارج از ایران ساخته اید. "فروشنده" از جهاتی به یک اثر از هنر آمریکایی می پردازد. چرا آمریکا؟

فرهادی: خب؛ لازم است بدانید که نمایشنامه های غربی بی نهایت در ایران شهرت دارند و مردم آنها را مطالعه می کنند؛ اجرا می کنند و روی صحنه ی تئاتر می برند. بنابراین یونسکو نویسنده بسیار مشهوری است، از قضا آرتور میلر نویسنده و نمایشنامه نویس بسیار شهیری است. بعد من به اثری احتیاج داشتم که با داستانم همخوانی داشته باشد. اگر میلر فرانسوی بود داستانم برداشتی از یک نمایشنامه فرانسوی شده بود. ازقضا میلر امریکایی بود.

گنجوی: یک وجه تشابه میان "مرگ دستفروش" و فیلم شما، "فروشنده" وجود دارد. چرا خواستید [از] این نمایشنامه یک تم در فیلم تان باشد؟

فرهادی: دلایل زیادی هست که چرا من این نمایشنامه را بجای نمایشنامه های دیگرانتخاب کردم. از یک جهت ما داریم دو مسیر از فروشنده را دنبال می کنیم. یکی دستفروش نمایشنامه است که شخصیت اصلی ما (عماد) روی صحنه به او جان می بخشد. ازقضا فروشنده خویشتن دیگر، دستفروش نمایشنامه است ولی او خارج از نمایشنامه است.

درنتیجه داستان مشابهی تکرار شده است. مناطق مشابه فراوانی وجود دارد مانند اشاره های فراوان در "مرگ دستفروش" به بچه هایی که مدرسه می روند. در "فروشنده" نیز شخصیت اصلی معلم است و صحنه های بسیاری با این دانش آموزان دارد. در ضمن سکانس جوراب هست که ما می بینم بخشی از نمایشنامه درباره جوراب است و یک جفت جوراب در داستان ما نیز هست. همچنین اگر دقت کنید و نمایشنامه را خوانده باشید می توانید اشاره های دیگری پیدا کنید. شخصیتی داریم که تن فروش است و ما هرگز در فیلم او را نمی بینیم. درباره اش می شنویم اما اصلا نمی بینیمش. با این وجود تاثیر او هم در نمایشنامه وجود دارد اوشخصیت زنی است که دنبال می کنیم و گاهی او را می بینیم.

گنجوی: یک تم بزرگ در "مرگ دستفروش"، رویای آمریکایی است. می توانیم به عنوان یک نظریه درباره رابطه رو به افزایش ایران با دنیا غرب تعبیرش کنیم؟

فرهادی: رابطه بسیار قوی میان تحول تهران این روزها و تحول نیویورک در آن زمان وجود دارد. تحول، خیلی سریع و رمانتیک است و از جهتی در تهران هرچیزی دارد تغییر می کند و ویران می شود بی آنکه بدانیم قرار است بعدش چه قرار بگیرد. در نتیجه "مرگ دستفروش" به این دگرگونی کامل می پردازد که ایالات متحده آمریکا بعد از جنگ و پیش از این تجربه کرد. آخرین کلمات نمایشنامه از زبان دستفروش در قبر گفته می شود و می گوید:« ما آزادیم! ما آزادیم!» که اشاره خیلی روشن میلر به آزادی است.

گنجوی: منظور شما چه جور تحولی در تهران است که دارد اتفاق می افتد؟

فرهادی:مدرنیزه شدن اما شکل خیلی غیرارادی آن. یک جور فضای عجیب وغریب و اشتیاقی وجود دارد که فقط پیش برویم اما واقعا نمی دانیم به کجا داریم می رویم. به عبارت دیگر شخصیتی که در فروشنده داریم؛ مدرن ترین مردی است که می توانید تصور کنید. اهل فرهنگ است، نمایشنامه بازی می کند، بسیار روشنفکر و لیبرال است که ظاهرا یک زندگی اجتماعی بسیار لیبرال دارد. با این وجود واکنش های او تحت شرایطی سنتی ترین واکنش هایی است که یک مرد می تواند داشته باشد. چون احساس می کند که از سویی همسرش در خطر قرارگرفته است. به همین علت می گویم این مدرنیزه شدن یا حرکت رو به جلوی مهیج، چیزی است بسیار سطحی و صرفا یک مساله ای ظاهری است. با این وجود وزن سنت هنوز در جامعه ما به قوت خود باقی است.

فیلم فروشنده, سینمای ایران, کارگردان ایرانی, فرهادی ترجیح دهم جامعه نقد سران مملکت را!



گنجوی: وقتی به فیلم های شما فکر می کنم این حس مشکلات حل نشده و بی اعتمادی از گذشته، مانند مردمی که واقعا یکدیگر را نمی شناسند و به هم اعتماد ندارند؛ وجود دارد.

فرهادی:خب از اول مردم احساس می کنند یکدیگر را خیلی خوب می شناسند وآگاهی روشنی از شخصیت دیگران دارند اما در شرایطی خاص می فهمید که دیگری برای شما کاملا ناشناخته است، حتی در یک رابطه. این نیست که به یکدیگر بی اعتماد هستند. بلکه جنبه های جدیدی از یکدیگر کشف می کنند؛ جنبه هایی از آنها را که نمی توانند پیش بینی کنند. مردی که در پایان داستان می بینیم به صورت آن مرد دیگری سیلی می زند، همان مردی است که ابتدای فیلم با همسایه خیلی مهربان بود؛ یک پدر بسیار یاری رسان؛ با دانش آموزانش خوش برخورد و حتی با این زنی که در تاکسی است تلاش می کند درک کند و تبرئه اش کند.

گنجوی: الآن درباره ی سطوح خیلی خصوصی آنها(شخصیت ها) صحبت می کنید اما این کل جامعه و مردم را به هیجان می آورد.

فرهادی:خب فکر می کنم این فقط یک سنت اجتماعی است. به هیچوجه خصوصی نیست. ایده آبرو و دفاع از آبرو چیزی است که از دیگران کسب می شود. نمی گویم که چیزی است که به طور خودجوش از یک فرد بدست می آید؛ چیزی است که به او یاد داده اند. به عنوان شخصیت اصلی اگر عماد فشار همسایه ها و اطرافیان خود را احساس نمی کرد، اهمیت به چیزی نمی داد که سبب این خشم بشود و احساس انتقام رشد کند. بعد شاید او آنقدر خشن نمی شد. این مفهوم آبرو و وجهه، یک قضاوت کلی دیگران درباره ماست. دستکم در فرهنگ ما چیزی است که تاثیر بسیار تعیین کننده ای در رفتارمان دارد.

گنجوی: ما داشتیم درباره سواستفاده از گناه حرف می زدیم چون فکر کردیم به علت نگاه به زنی برهنه این اتفاق افتاد. آیا اتفاق دیگری پیش آمد یا شما فکر می کنید شوهر بخاطر آبرو یا شاید چون خیلی خوب موضوع را نمی فهمد؛ تصویر العمل تند نشان داد؟

فرهادی: من هم آنجا نبودم بعد نمی دانم داخل حمام چه اتفاقی افتاد.

گنجوی: ولی من احساس می کنم اگر همسایه ها نفهمیده بودند واگر شوهر را تحت فشار قرار نداده بودند آنگاه موقعیت کاملامتفاوتی برای عماد می توانست وجود داشته باشد.

فرهادی:م شکل اصلی عماد این است که دیگران می دانند یک چیزی اتفاق افتاد و حتی ظاهرا نسبت به اتفاقی که افتاد مبالغه می کنند. اگر کل ماجرا میان دو نفر آنها (عماد و رعنا) مانند یک راز مانده بود-که آنها در آغازکار تلاش کردند-آنگاه نباید این واکنش خشن را می داشتند.

گنجوی: بعد شما از بشر یک تصور ژان ژاک روسویی دارید، از این لحاظ که فکر می کنید مثلا انسان می تواند آزاد باشد، زمانی که خارج از اجتماع و تشکیلاتش قرار می گیرد؟

فرهادی: خب، فکر می کنم اول از همه آزادی، یک احساس بسیار شخصی و درونی است. آزادی صرف نظر از شرایط و متناسب با این حقیقت که به عنوان فرد شما می توانید آن را احساس کنید یا می توانید درنظر بگیرید که چیزی است که مرهونش هستید؛ شکل می گیرد. این که از کجا می آیید و نحوه نشستن تان، می تواند نشان بدهد که کل بدن شما چگونه تنظیم شده است. و تا چه سطحی شما به آموخته های تان توجه نشان می دهید. مشکل ماست که آزادی چیزی است که از بیرون بدست می آوریم. یک الهام درونی نیست. برای این زوجی که می بینیم که ظاهرا با منشی بسیار لیبرال زندگی می کنند؛ آزادی چیزی است که از بیرون به آن ها داده شده است و این از روابط درونی آنها در زندگی خود یا خودشان نیست. بنابراین به محض آنکه با این مدل موقعیتی روبه رو می شوند، جنبه محافظه کارانه تر و سنتی تر ودرونی تر آن ها نمایان می شود.

گنجوی: فکر می کنم این بهتر چرایی چالش های اخلاقی را توضیح می دهد که در فیلم شما با چیزهای روزمره کوچک نمایش داده می شوند.

فرهادی: بله. لااقل در این فیلمهایی که من ساختم، شخصیت هایم هرگز متعهد [به انجام] هیچ حرکت دراماتیکی نبودند. فقط رفتارهای بسیار متوسط روزمره است که می توانند کاری انجام بدهند و یک نقطه عطف در نگرش شان به وجود بیاید.

فیلم فروشنده, کارگردان ایرانی, فیلم فروشنده, فرهادی ترجیح دهم جامعه نقد سران مملکت را!



گنجوی: آیا مساله خشونت علیه زنان که اغلب در ایران مطرح می شود؛ به نظرتان باید بیشتر مطرح بشود؟

فرهادی: من مسایل جنسیتی را به عنوان مساله اصلی فروشنده نمی بینم. این شخصیت (رعنا) می توانست یک مرد باشد. موضوعِ من در فروشنده واقعا این است که شخصی که خشن رفتار می کند کاملا احساس می کند محق است و کاری که انجام می دهد موجه است. به هیچ وجه مساله جنسیت نیست، بلکه خشونت است که امروزه به طور فزاینده ای همگانی است. افراطی ترین نمونه هایش هم حملات تروریستی است. چیزی که درمورد این نوع خشونت خاص است، این است که مردمی که دست به چنین اعمالی می زنند احساس می کنند عقیده راسخ اخلاقی دارند و دلایلی خوبی دارند که رفتارشان را توجیه می کند. من احساس می کنم هر انسانی در جهان این خشونت بالقوه را درون خود دارد. می دانم وقتی بسیاری از تماشاگران این شخصیت را ببینند احساس می کنند که دلایل خوبی برای کارهایی که انجام می دهد، دارند. یعنی که آنها پتانسیل خشونت مشابهی را دارند.

گنجوی: وقتی آنها برای اجرای مرگ دستفروش آماده می شوند، صحبت ممیزی هم هست. آیا این چیزی بود که در مرحله نگارش در ذهن داشتی؟

فرهادی: خب، ایده اینجا (در "فروشنده") این است که هرچه بیشتر به هنرمندان فشار می آورند تا بعضی از جنبه های زندگی مردم را ارزیابی بکنند؛ بعد بازیگران روشی پیدا می کنند تا در نمایشنامه به شیوه ای درست اجرای نقش کنند و ملزم می شوند هر نشانه ای را که به تمایلات جنسی مربوط می شود حذف کنند. پس می بینیم که نتیجه کاملا برتصویر است و تمایلات جنسی در زندگی و طرز فکر مردم بیشتر نمایان است. ما این را از طریق تلفن همراه دانش آموز متوجه می شویم که تصویر خانم در تاکسی را دارد و در تمام این سال ها در ایران به همین روش وجود داشته است. چیزی است که در فرهنگ من مشخص تر است تا جنبه های دیگر فیلم. یک روش کلی برای کنترل این مساله در زندگی مردم وجود داشته است و نتیجه کاملا برتصویر بوده است.

گنجوی: اما شما در آثار قبلی تان به ندرت سانسور دولتی را مورد انتقاد قرار می دادید.

فرهادی: ما باید بین سانسور به عنوان یک انتخاب مشخص از سوی دولت و سانسور به عنوان یک پدیده فرهنگیِ گسترده تر تمایز قائل شویم. سانسوری که رسمی تر و سیستماتیک تر است و توسط دولت انجام می شود کاملا مشخص و قابل درک است، اما این نوع سانسور نسبت به پدیده عمومی سانسور، که در حقیقت ریشه در فرهنگ ما دارد، گستردگی کمتری دارد. سانسور چیزی است که همگام با توسعه فرهنگ ما پیش رفته و همیشه در ادبیات و تاریخ ما وجود داشته و حتی زبان ما را تحت تاثیر قرار داده است. ما می توانیم به نحوی صحبت کنیم که خیلی چیزها را غیر مستقیم یا با کنایه بگوییم.

گنجوی: صحبت های شما درباره سانسور، کریستف زانوسی، کارگردان لهستانی را به یادم آورد یک بار گفت که هرگز دادخواستی را امضا نکرده یا علیه رژیم سابق اعتراض نکرده است، چون همیشه در حال فیلم ساختن است و می خواهد به کار فیلمسازی ادامه بدهد. متوجه شده ام که شما هم درباره سیاست صحبت نمی کنید.

فرهادی: من با او موافقم. به عقیده من، شما به عنوان یک کارگردان و یک هنرمند به دو طریق می توانید بیانیه اجتماعی بدهید؛ می توانید تصمیم بگیرید که سیستم، رژیم و مقامات دولتی را مورد انتقاد قرار بدهید یا جامعه را. نمی خواهم قضاوت کنم یا بگویم کدام بهتر است، اما بر حسب اتفاق، من بیشتر جزو دسته دوم هستم. فکر می کنم که آگاهی یا تفکر در جامعه پرسشگری که درباره عملکردها، وظایف و سرنوشت اش تامل می کند، اجازه نخواهد داد یک رژیم تمامیت خواه بیاید و بر آن جامعه تسلط پیدا کند. بنابراین من ترجیح می دهم به خود جامعه و تحقیق درباره آن بپردازم تا به سران مملکت. به عقیده من، یک فیلم سیاسی فیلمی است که در آن به وضوح درباره سیاست صحبت نشود.

گنجوی: بنابراین شما سعی می کنید سوالاتی را در ذهن مخاطب ایجاد کنید و یک رفتار منفی در جامعه را به یک مسئله تبدیل کنید، اما به نظر می رسد که داستان های شما پایان باز دارند و معمولا بر عهده خود مخاطب است که درباره پایان این داستان ها تصمیم بگیرد. فکر نمی کنید بین این دو روش تضاد وجود دارد؟

فرهادی: خیلی مطمئن نیستم که فیلم های من پایان باز داشته باشند. آنها به پایان نمی رسند و این تصور اشتباه است که تمام شده اند؛ داستان ادامه دارد و در این میان چیزی نا تمام می ماند، اما فکر نمی کنم چیز مبهمی باشد. اینطور نیست که در پایان ندانید که به چه چیزی رسیده اید یا چه سوالاتی پرسیده شده است. تصور می کنم کاملا واضح است که سوالات مشخصی مطرح شده است؛ اندیشه ای در ذهن شروع شده و در پایان تثبیت شده است، و به پایان نرسیدن داستان به این معنا نیست که نکات مشخصی مطرح نشده است.

سینمای ایران, فیلم فروشنده, اصغر فرهادی, فرهادی ترجیح دهم جامعه نقد سران مملکت را!



گنجوی: جذاب است که شخصیت های شما به پلیس مراجعه نمی کنند. آیا این موضوع نشان دهنده عدم اعتماد به نهاد پلیس است یا یک مسئله فرهنگی است که شما سعی می کنید بین مردم همبستگی ایجاد کنید و مشکلات را بدون دخالت مقامات قضایی حل کنید؟

فرهادی: فکر می کنم باید هر دو جنبه را در نظر گرفت. البته، اگر این داستان در فرانسه یا آمریکا اتفاق می افتاد، شما فورا به پلیس مراجعه می کردید و شکایت می کردید، در حالیکه در کشور ما ترجیح می دهید آبرویتان را حفظ کنید. علاوه بر این، بازگو کردن چنین داستانی در حضور پلیس ناراحت کننده است و شما به راحتی این کار را انجام نمی دهید. هرچند، وجه دیگری هم وجود دارد: آن ها به عنوان یک زوج در یک تنگنای اخلاقی قرار گرفته اند و پلیس نمی تواند به آن ها کمک کند و مشکل شان را حل کند.

گنجوی: مایلم بدانم در این چند سالی که از موفقیت تان می گذرد شرایط شخصی تان اصلا تغییری کرده است یا نه و اینکه آیا احساس می کنید الآن به عنوان یک کارگردان در جایگاه متفاوتی هستید؟ در حال حاضر آزادی بیشتری برای کار کردن دارید؟

فرهادی: در حال حاضر به عنوان یک کارگردان در حالت عجیب و متناقضی هستم. البته این موفقیت، از یک طرف، شرایط زندگی و کارم را راحت تر کرده است، چون به راحتی می توانم سرمایه بیشتری برای فیلم هایم تامین کنم و تمام افراد گروه فیلمسازی تمایل بیشتری دارند با من کار کنند. آنها مشتاقانه می آیند و آغاز به کار می کنند و این کل پروسه فیلمسازی را راحت تر می کند. اما، از طرف دیگر، آنها می دانند که فیلم های من احتمالا در سطح جهانی دیده می شوند، بنابراین نسبت به کاری که انجام می دهم حساس تر هستند. این مسائل، کار را برای من کمی مشکل می کند، اما در این حین به پختگی هم رسیده ام، بنابراین راه های دیگری پیدا کرده ام تا از مشکلات احتمالی اجتناب کنم.

گنجوی: شما به عنوان یک کارگردان در تعامل با نظام جمهوری اسلامی کاملا موفق بوده اید. به نظر شما دولت فعلی چه تفاوتی با دولت قبلی دارد؟

فرهادی: این دولت خیلی بهتر است، اما هر دولتی که به روی کار می آمد بهتر از دولت قبلی بود.

گنجوی: چرا تصمیم گرفتید در این فیلم دوباره با ترانه علیدوستی، شهاب حسینی و بابک کریمی کار کنید؟

فرهادی: من قبلا با تمام این بازیگرها کار کرده بودم. «فروشنده» چهارمین فیلمم با ترانه و سومین فیلمم با شهاب و بابک است. فکر می کنم وقتی شما برای مدتی با یک سری افراد کار کنید، بین خودتان به یک نوع زبان مشترک می رسید و این نوع درک متقابل باعث صرفه جویی در وقت و انرژی می شود.

کارگردان ایرانی, فیلم فروشنده, سینمای ایران, فرهادی ترجیح دهم جامعه نقد سران مملکت را!



گنجوی: شما در نشست ها و یادداشت های مطبوعاتی گفتید که این فیلم درباره فضا و اهمیت معماری نیز هست. می توانید کمی بیشتر درباره این موضوع صحبت کنید؟ این سوال را می پرسم چون اگر به عنوان مثال میزانسن این کار را در نظر بگیریم، تاکید خیلی زیادی روی فضا نمی بینیم. فیلم «فروشنده» بسیار شخصیت محور است. این فیلم، به عنوان مثال، شبیه فیلم های آنتونیونی نیست که در آن برداشت های طولانی با تاکید بر فضا وجود داشته باشد. با این فرض، برداشت شما از رابطه بین معماری و سینما چیست؟

فرهادی: وقتی با یک خانواده و یک داستان سر و کار دارید، محل زندگی شان نیز، به خودی خود، به یک شخصیت تبدیل می شود و اغلب، معماری یک شهر، درست به اندازه شخصیت آدم هایی که آنجا زندگی می کنند، اهمیت دارد. وقتی به نیویورک می روید و به معماری این شهر، که پر از آن خطوط موازی است، نگاه می کنید، می توانید حدس بزنید که باید رابطه تنگاتنگی بین آدم هایی که آنجا زندگی می کنند وجود داشته باشد. می خواهم بگویم که معماری هم تا حدودی درباره وجوه بیرونی شخصیت افراد به ما اطلاعات می دهد. بنابر این، وقتی «مرگ فروشنده» آرتور میلر را می خوانید، می بینید که در همان ابتدا، شهر و تحولات آن را توصیف کرده است. نمایشنامه توضیح می دهد که چطور همه چیز در حال تغییر است، باغ ها و نقاط سر سبز در حال نابود شدن هستند و شهر به یک جور لانه زنبور تبدیل شده است.

اوایل فیلم «فروشنده»، شخصیت اصلی به شهر تهران نگاه می کند و می گوید که کاش می توانستم این شهر را خراب کنم و دوباره از نو بسازم؛ مثل اینکه با این شهر یا یکی از قابلیت های آن مشکلی دارد. در نمایشنامه هم نمایی داریم از آپارتمانی که شخصیت اصلی یعنی ویلی در آن زندگی می کند و به همین شکل است. فقط یک جا و یک اتاق کامل وجود دارد و بقیه قسمت ها مثل یک اسکلت ساختمانی یا یک ساختمان نیمه کاره به نظر می رسد. این حالت نشان دهنده این است که چیز ناتمامی وجود دارد. می خواهم بگویم که من معماری یک مکان را به نوعی بازتاب احساسات درونی آدم هایی می دانم که آنجا زندگی می کنند. چون با شخصیت هایی سر و کار دارم که درون یک فضای بسته هستند، این نماهای بسیار کوتاه را به سکانس های بلند ترجیح می دهم، برای اینکه فیلم خیلی خسته کننده نشود و شما در این فضای بسته همراه شخصیت ها احساس خفگی نکنید.

گنجوی: در فیلم "فروشنده" در مورد شغل زنی که آنجا زندگی می کرده است ابهام خاصی وجود دارد؛ اینکه آیا او یک فاحشه است یا نه، اما یک سری چیزها، مثل پولی که مرد برای زن می گذارد، مشخص می کند که هست. هر چند، میزانسن این فیلم به ما نمی گوید که، به عنوان مثال، او یک فاحشه بوده است. معماری این فضا، این موضوع را بیان نمی کند. در صحنه پردازی، وسایل صحنه، طراحی لباس و گریم از رنگ های تند و براق استفاده نشده است. آیا به علت سانسور از یک میزانسن گویا استفاده نکردید؟

فرهادی: به علت سانسور نبود. به دلیل احترامی بود که برای شخصیت این فاحشه قائل بودم و نمی خواستم درباره آدم هایی که چنین کاری می کنند درگیر کلیشه شوم. ترجیح دادم او را به عنوان یک آدم قابل احترام نشان بدهم، چون این برداشت من از روسپی گری است. من به آن ها به چشم افرادی که به دیگران صدمه می زنند نگاه نمی کنم؛ آن ها از کسی دزدی نمی کنند یا به کسی غیر از خودشان آسیب نمی رسانند. آن ها تصمیم گرفته اند خرج زندگی شان را با استفاده از بدنشان در بیاورند، بنابراین من برای این آدم ها ارزش قائلم و می خواهم سعی کنم آن ها را به شکل محتاطانه تر و منصفانه تری به عکس بکشم. اگر مسئله فقط سانسور بود فکر می کنم که اگر فاحشه ای را به شکل کلیشه ای یا اغراق آمیز نشان می دادم کمتر ایراد می گرفتند. هر چند، چیزی که در اینجا وجود دارد بسیار حساس تر، انسانی تر و پیچیده تر است. بنابراین من با روسپی گری، به عنوان یک مسئله انسانی، مشکل بیشتری خواهم داشت تا با تصویری که از آن ارائه می شود.

گنجوی: محبوبیت عمده شما باعث شده برخی از فیلمسازان ایرانی از سبک تان تقلید کنند. فکر نمی کنید اگر سبک شما عملا به یک ژانر مستقل تبدیل شود، ممکن است مشکلاتی به وجود بیاید؟

فرهادی: خب، اگر افرادی که ظاهرا به همان شیوه ای که من کار می کنم کار می کنند یا از بخش هایی از سبک یا شیوه کارم تقلید می کنند، این کار را با اعتقاد قلبی انجام بدهند، ناراحت نمی شوم. به هر حال، آنها هم همین پروسه را تجربه می کنند و احساس می کنند که این، مسیر آن ها برای کار کردن، فکر کردن و خلق آثار هنری است. این تقلید، زمانی ناراحت کننده است که آن ها این کار را فقط به این علت که تصور می کنند این مسیر، مسیر موفقی برای فیلمسازی است، انجام بدهند. مثل دستورالعمل خوبی که یک بار موفق بوده و انتظار دارند با دنبال کردن آن دوباره به نتیجه برسند. اما، در غیر اینصورت، خوشحال می شوم اگر این کار را دقیق و حساب شده انجام بدهند.

نقد مصلحانه و منصفانه لازمه توسعه جامعه است
facebook google telegram twitter whatsApp
تبلیغات