طاها پخش

تبلیغ پاپ آپ
تبلیغ درکار
فرهنگی و هنریچرا ژانر وحشت در سینمای ایران ناموفق است؟

چرا ژانر وحشت در سینمای ایران ناموفق است؟

چرا ژانر وحشت در سینمای ایران ناموفق است؟

ژانر وحشت یکی از ریشه دارترین و قدیمی ترین گونه های سینمایی به شمار می رود. معمولاً فیلم قصر شیطان (که ژرژ مه لیس، پدر سینمای داستان گو، آن را در سال 1896 در فرانسه ساخت) را پایه گذار سینمای وحشت می دانند.

روزنامه ابتکار: ژانر وحشت یکی از ریشه دارترین و قدیمی ترین گونه های سینمایی به شمار می رود. معمولاً فیلم قصر شیطان (که ژرژ مه لیس، پدر سینمای داستان گو، آن را در سال 1896 در فرانسه ساخت) را پایه گذار سینمای وحشت می دانند.

با وجود سابقه طولانیِ گونۀ وحشت در سینمای دنیا و فیلم های مطرح متعددی که در این ژانر ساخته شده است، سینمای وحشت در ایران بسیار محدود بوده و بسیار کم به آن به طور جدی توجه شده است.

برخی از فیلم های قبل از انقلاب ساموئل خاچیکیان را می توان با کمی اغماض در دسته فیلم های ترسناک جای داد، هر چند او بیشتر به تعلیق و دلهره اهمیت می داد تا ترس. بعد از انقلاب هم تا مدت ها گونه ای به نام وحشت در ایران فراموش شده بود. داریوش فرهنگ نخستین فیلم بلند سینمایی اش، «طلسم» را سال 65 ساخت. «شب بیست و نهم» (حمید رخشانی) که در اواخر دهه 60 ساخته شد. به عقیده بسیاری از منتقدان یکی از بهترین فیلم های سینمای ایران است که در ژانر وحشت ساخته شده و تمام عناصری که فیلم را ترسناک کرده اند، ایرانی هستند؛ از شبح و آل گرفته تا روابط سنتی بین آدم ها.

دهه 80، دهه طلایی ژانر وحشت

دهه 80 را می توان دهه طلایی ژانر وحشت در سینمای ایران دانست. در ابتدای این دهه فیلم «اثیری» (محمدعلی سجادی) ساخته شد. فیلمی که با اغماض فیلمی خوب بود و استقبال خوبی هم از آن شد، ولی «خوابگاه دختران» (محمدحسین لطیفی) یکی از نخستین تلاش های سینمای ما برای ترساندن تماشاگر بود.

هنوز این ترس وجود داشت که شاید تماشاگر از فیلم های ترسناک که به هر حال مثل هندوانه دربسته بودند، استقبال نکنند. فروش بالای این فیلم، فتح بابی بود برای یک گونه جدید در سینمای ایران. در سال های پس هم فیلم های دیگری از جمله «پارک وی» (فریدون جیرانی)، «خواب لیلا» (مهرداد میرفلاح)، «آل» (بهرام بهرامیان) و «اقلیما» (محمدمهدی عسگرپور) در این ژانر ساخته شده اند.

در سال 88، سه فیلم «حریم» (سید رضا خطیبی سرابی) ، «کلبه» (جواد افشار) و «پستچی سه بار در نمی زند» (حسن فتحی) اکران شدند که می توان آن ها را متعلق به سینمای وحشت دانست. در میان این فیلم ها، «کلبه» فیلم قابل اعتنایی نبود، اما «حریم» و «پستچی سه بار در نمی زند»، هر دو نمایانگر پیشرفت هایی در این ژانر بودند.

ترس تهیه کنندگان از شکست در گیشه

باران رحیمی منتقد سینما درباره عدم موفقیت ژانر وحشت در سینمای ایران به «ابتکار» گفت: «عوامل مختلفی باعث عدم موفقیت در این ژانر شده است. مهمترین عامل ترس تهیه کنندگان و سرمایه گذاران از عدم فروش فیلم است. با توجه به سابقه نه چندان درخشان ساخت چنین فیلم هایی گویا ادامه حیات گیشه بیشتر به ژانر کمدی وابسته است تا آزمون و خطا در ژانر وحشت.»

این منتقد سینما ادامه داد: «البته عدم آگاهی فیلمسازان نیز در این امر بی تأثیر نبوده است. بسیاری از اهالی سینما تصور غلطی از این ژانر دارند. آنها گمان می کنند برای ترساندن مخاطب باید از تکنیک های خاص تصویری و گریم های سنگین استفاده کرد که هزینه های هنگفتی در پی خواهند داشت، در صورتی که یکی از مهمترین و موفق ترین عوامل در مطرح شدن این ژانر، ایجاد دلهره و تعلیق با استفاده از فیلمنامه قوی است.»

نبودن خلاقیت در فیلم نامه

این کارشناس ارشد کارگردانی سینما افزود: «شاید عجیب باشد، ولی روزگاری هم چالش بزرگ فیلمسازان ایرانی خنداندن مخاطب سختگیر و عبوس ایرانی بود و تنها عاملی که باعث موفقیت و فروش این ژانر شد توجه به جزئیات فرهنگی جامعه و عدم تقلید از موارد مشابه غربی بود. در حال حاضر آنقدر ژانر کمدی در گیشه موفق است که باعث آشتی مردم با سینما شده و فروش فیلم ها را به رقم های میلیاردی رسانده است.»

این نویسنده با اشاره به ضعف در فیلم نامه های ژانر وحشت در سینمای ایران اظهار کرد: «الآن این سؤال پیش می آید که فیلم های ایرانی چطور توانسته اند در ژانر کمدی موفق باشند و از نمونه های مشابه غربی پیشی بگیرند؟ پاسخ این سؤال در محدودیت ها و خط قرمزهاست. در سینمای دنیا درصد بالایی از شوخی ها چه در دیالوگ ها و چه در حوادث، جنسیتی یا سیاسی است. از آنجایی که در ایران خط قرمزهای عرفی و قانونی اجازه استفاده از این المان ها را به فیلم نامه نویسان نمی دهد، با نگاهی موشکافانه به المان های فرهنگی کشور خودمان موفق به خلق موقعیت های کمیک شده اند.»

کپی از نسخه های هالیوودی

رحیمی تاکید کرد: «ولی این خلاقیت در ژانر وحشت دیده نمی شود، چون فیلم سازان ما به دنبال ساخت کپی های ناموفق از نسخه های هالیوودی هستند. نتیجه کار اثری باسمه ای است که ارتباطی با مخاطب برقرار نمی کند، چون می شود اصل آن را با کیفیت بهتر دید!»

او افزود: «در برخی ژانرها که اصول استاندارد مشخصی برای ساخت دارند استفاده از چارچوب های تجربه شده می تواند باعث موفقیت شود. برای نمونه ژانر کارآگاهی و پلیسی المان های مشخصی دارد که با رعایت آنها می توان نسخه های با کیفیتی ساخت. در فیلم های پلیسی و کارآگاهی ایرانی به وضوح این پیشرفت دیده می شود.»

عدم توجه به پتانسیل داستان گویی ایرانی

این فیلمنامه نویس اضافه کرد: «بسیار باعث تأسف است که ما بر داستان ها و روایت های بومی کشور خودمان تکیه نمی کنیم. قصه های کهن و حتی معاصر نواحی متفاوت ایران سرشار از سوژه های بکر برای کار شدن در این ژانر هستند. به عنوان مثال ژاپنی ها بر المانهای فرهنگی خودشان اعتماد کردند و در این ژانر آن قدر درخشیدند که هالیوود آغاز کرد به بازسازی نسخه هایی از فیلم های آنها در ژانر وحشت؛ فیلم هایی مانند «کینه» و «حلقه» که از موفق ترین و پرفروش ترین فیلم های ژانر وحشت در دهه های اخیر شدند.»

بارکد؛ تجربه ژانری جدید در سینمای ایران
برچسب ها:
facebook google telegram twitter whatsApp
تبلیغات