طاها پخش

دانستنی های علمی > زلزله (زمین لرزه) بزرگ تهران چه زمانی رخ می دهد؟

زلزله (زمین لرزه) بزرگ تهران چه زمانی رخ می دهد؟


تاریخ انتشار پست : 1395-12-10 بازدید : 4

از آخرین زمین لرزه بزرگ در تهران 187 سال می گذرد. به گفته ی محققان پژوهشگاه بین المللی زمین لرزه و از لحاظ آماری، تقریبا هر 200 سال یک بار یک زلزله بزرگ بیشتر از 7 ریشتر در این منطقه رخ خواهد داد.



وب سایت گجت نیوز - معصوم پور: از آخرین زمین لرزه بزرگ در تهران 187 سال می گذرد. به گفته ی محققان پژوهشگاه بین المللی زمین لرزه و از لحاظ آماری، تقریبا هر 200 سال یک بار یک زلزله بزرگ بیشتر از 7 ریشتر در این منطقه رخ خواهد داد. تهران با دارا بودن 7 پهنه گسل و جمعیت 12.5 میلیون نفر، اکنون خطر یک زمین لرزه بزرگ را احساس می کند و به همین بهانه قصد داریم با گسل های ایران و لرزه خیزترین مناطق کشور بیشتر آشنا شویم.

زمین لرزه بزرگ تهران چه زمانی رخ می دهد؟


تهران در دامنه های البرز و در همسایگی شهر قدیمی ری قرار دارد. پایتخت ایران، بزرگ ترین مرکز تجمع انسانی و اقتصادی کشور نیز هست و در طول تاریخ، چند زمین لرزه ویران گر را تجربه کرده است. در حال حاضر نیز 7 گسل، این شهر را احاطه کرده و به نظر می رسد که خطر یک زمین لرزه بزرگ، بیشتر از همیشه تهران را تهدید می کند.

دکتر مهدی زارع، مدیر گروه زمین لرزه شناسی مهندسی پژوهشگاه زمین لرزه شانسی کشور در خصوص گسل های تهران گفت که سه گسل اصلی تهران عبارتند از: گسل شمال تهران و پهنه گسل های جنوب تهران یعنی گسل کهریزک، گسل های ری و گسل ایوانکی و روند اصلی گسل های داخل شهر تهران که به عنوان راندگی های پیشانی پهنه گسل شمال تهران در وسط زمین رخنه کرده اند یعنی گسل نیاوران و گسل ترشت که به نام گسل چیتگر و گسل بزرگراه همت نیز شناخته می شود.

زمین لرزه بزرگ تهران چه زمانی رخ می دهد؟


نقشه پراکندگی گسل های تهران

به گفته ی زارع، گسل شمال تهران از روستای کلان در شمال شرق لواسان و در 35 کیلومتری شمال شرق تهرانپارس آغاز می شود و به لواسان، لشکرک، گردنه قوچک و سبعد سوهانک می رسد. این روند تا دارآباد، کاشانک، نیاوران، دربند و سعدآباد و سبعد ولنجک تا فرحزاد، حصارک و کن و از آنجا هم به سمت غرب تا وردآورد ادامه پیدا می کند. این گسل در مسیر خود از محله های شهید محلاتی و مینی سیتی، زعفرانیه، نیاوران، تجریش، آجودانیه، الهیه و فرمانیه عبور می کند.

گسل های محمودیه، قیطریه، نارمک و داوودیه از دیگر گسل های تهران هستند و بر طبق برآوردها، توان لرزه زدایی گسل شمال تهران به طول 90 کیلومتر و تا 7.5 ریشتر است. مدیر پژوهشگاه زمین لرزه شناسی کشور با تاکید بر بازنگری گسل های تهران، اظهار کرد که امروز، تهران حالت پیچیده ای دارد چرا که جمعیت صبح آن 12.5 میلیون نفر و در شب ها 8.5 میلیون نفر است. سالیانه 100 تا 150 هزار نفر به جمعیت پایتخت ایران افزوده می شود؛ در حالی که طبق برآوردها، این شهر حداکثر ظرفیت 5 میلیون نفر را دارد.

دکتر زارع در ادامه افزود:

«اکنون تهران در معرض خطر جدی زمین لرزه قرار دارد و پیش بینی می شود که زلزله ای با بزرگی بیشتر از 7 ریشتر در آن اتفاق بیفتد. از سوی دیگر، آلودگی هوا نیز در سال های اخیر بسیار شدیدتر شده و کار را برای زندگی شهروندان سخت کرده است. با این حساب و با توجه به حالت کشور و مطالعات صورت گرفته، کشور باید به سمت ساخت یک پایتخت جدید حرکت کند. شاید این موضوع به طور کامل مشکل تهران را حل نکند اما می تواند به ایجاد زیرساخت های مناسب در پایتخت جدید کمک کند. پایتخت جدید کشور نباید در هیچ یک از شهرهای موجود احداث شود بلکه مکانی جدید و بکر برای ساخت آن لازم است.»

زمین لرزه بزرگ تهران چه زمانی رخ می دهد؟


امن ترین و خطرناک ترین نقاط تهران در زمان وقوع زلزله

حالت پراکندگی گسل های ایران

زارع همچنین در مورد تعداد سامانه های گسلی سراسری ایران توضیحاتی را ارائه داد. سامانه گسلی زاگرس از مرز ایران و عراق یعنی مریوان شروع می شود و تا شمال بندرعباس به طول مجموع هزار کیلومتر کشیده شده است که این سامانه گسلی، طولانی ترین سامانه گسلی ایران شناخته می شود.

گسل مکران از جنوب شرق ایران و ساحل دریای عمان، یکی دیگر از گسل های طولانی کشورمان است. مکران تنها گسلی است که به علت قرار گرفتن در لبه فرورانش پوسته اقیانوسی به زیرپوسته قاره ای، زمین لرزه هایی با بزرگی بیشتر از 8 ریشتر و حتی تا 9 ریشتر در بدترین وضعیت در آن رخ می دهد. گسل مکران در 7 آذر 1324 هجری شمسی (28 نوامبر 1945 میلادی)، زمین لرزه 8.2 ریشتری را تجربه کرده بود.

سامانه گسلی قطر-کازرون نیز به عنوان یکی دیگر از گسل های مهم ایران دارای چند قطعه است که از جمله آن می توان به قطعات گسل برازجان، کنارتخته، کازرون و دنا اشاره کرد. زمین شناسان بر این باورند که گسل قطر- کازرون، تغییراتی را در کف خلیج فارس ایجاد کرده اما اطلاعات زیادی در مورد تغییر شکلی که این سامنه در کف خلیج فارس ایجاد کرده موجود نیست و تنها از نظر فیزیکی و تصویری در تصویر های ماهواره ای و برداشت های ژئوفیزیکی و ژئوموفولوژی، می توان این سامانه را تا شبه جزیره قطر دنبال کرد.

زمین لرزه بزرگ تهران چه زمانی رخ می دهد؟


نقشه گسل های فعال ایران

مدیر گروه زمین لرزه شناسی مهندسی پژوهشگاه زمین لرزه شناسی در ادامه گفت:

«از نظر محققان زمین لرزه شناسی، زمانی می توان یک گسل را به عنوان یک قطعه گسل در نظر گرفت که کل طول آن در یک اتفاق زمین لرزه گسیخته شود. به عنوان مثال، یک سامانه گسلی مانند زاگرس که حدود هزار کیلومتر طول دارد، تنها در یک رویداد زلزله گسیخته نشده و قطعات متفاوت آن در رویدادهای متفاوت و مجزای زمین لرزه در طول های کوچکتر از هم گسیخته شده است.»

این که گسلی بتواند بر اثر یک زمین لرزه به طول هزار کیلومتر گسیخته شود، می تواند زمین لرزه ای به بزرگی 9 ریشتر ایجاد کند و این عملا یک فاجعه ی بزرگ خواهد بود؛ اما مطالعات نشان می دهند که گسل هایی در پوسته قاره ای وجود دارند که در بیشتر موارد چنین زلزله ای را تجربه نکرده اند.

بر طبق بررسی های انجام شده، سامانه های گسلی طولانی از چندین قطعه تشکیل شده اند که هر کدام دارای طول های متفاوت مانند 60، 70 یا 100 کیلومتر است. این قطعات در کنار و در امتداد هم، کل روند هزار کیلومتری این سامانه گسلی را شکل می دهند و هر کدام، فعالیت و توان لرزه زدایی متفاوتی دارند.

بزرگ ترین زمین لرزه های تاریخ ایران

به گفته ی زارع و بر طبق اطلاعاتی که از قرن بیستم تا به امروز در دست داریم، بزرگ ترین زمین لرزه ای که در پوسته قاره ای فلات ایران رخ داده، زمین لرزه طبس با بزرگای 7.4 ریشتر و بزرگ ترین زمین لرزه رخ داده در پهنه فرورانش مکران در جنوب شرق فلات ایران، زمین لرزه سال 2013 سراوان با بزرگای 7.8 ریشتر بوده است. زمین لرزه سال 1945 نیز در پهنه فرورانش گسل مکران با بزرگای 8.2 ریشتر رخ داد که البته کانون این زمین لرزه در بیرون مرزهای ایران و در ناحیه مرزی ایران و پاکستان بود.

زلزله سراوان با بزرگای 7.8 ریشتر در روز 27 فروردین 1392 به وقوع پیوست. این زمین لرزه به منطقه فرو رانش مربوط بود و جزو زمین لرزه های پوسته قاره ای قلات ایران محسوب نمی شد؛ اما بزرگ ترین زمین لرزه ای که بر اثر جنبایی گسل ها در پوسته فلات قاره ای در فلات ایران رخ داد، زمین لرزه طبس در سال 1357 است.

زمین لرزه بزرگ تهران چه زمانی رخ می دهد؟


سراوان بعد از زمین لرزه سال 92

محققان زمین لرزه شناسی معتقدند که اگر از خطر زمین لرزه ناشی از گسل های شمال تهران، تبریز و گسل های اطراف مشهد صحبت می شود به علت جمعیت بالاتر و وجود بافت آسیب پذیر شهری و روستایی در این نواحی پرجمعیت است. حدود 2 میلیون و 300 نفر بر روی گسل شمال تهران، 400 هزار نفر بر روی گسل تبریز و 200 هزار نفر بر روی گسل گیو در نزدیکی بیرجند زندگی می کنند. علاوه بر آن، حدود 4 میلیون نفر در مشهد و حومه ی آن سکونت دارند که حدود 500 هزار نفر از آن ها در نزدیکی پهنه گسل های کشف رود، کواترنری مشهد و بینالود ساکن هستند.

گسل نیشابور به طول 74 کیلومتر در زمین لرزه های سال 1270 و 1405 میلادی با گسیختگی سطحی همراه بوده به گونه ای که در زمین لرزه سال 1209 میلادی، شهر نیشابور به کلی ویران شد و زلزله سال 1389 میلادی نیز در کوه های بینالود باعث ویرانی نیشابور و تعداد زیادی از روستاها شد. از سال 1405 میلادی یعنی حدود 610 سال پیش تاکنون، زمین لرزه مهمی در محدوده شهرهای مشهد و نیشابور رخ نداده و احتمال وقوع یک زمین لرزه مجدد در این شهرها بسیار عمده است.

آخرین زلزله در تهران

دکتر زارع در مورد زمین لرزه های رخ داده در تهران نیز بیان کرد که در گستره فعلی شهر تهران که محدوده شهر ری نیز در آن قرار دارد، اولین زلزله ثبت شده در تاریخ زلزله های ایران در تاریخ 320 سال پیش از میلاد موجب ویرانی این شهر شده است. همچنین در سال های 743، 855، 958 و 1119 میلادی نیز وقوع زمین لرزه های شدید موجب خسارات زیادی در شهر ری شد.

در سال 1830 میلادی و در اواخر دوران فتحعلی شاه قاجار، زلزله مهمی به بزرگی بیش از 7 ریشتر در فاصله حدود 50 کیلومتری از مرکز تهران کنونی و در دماوند و شمیرانات رخ داد که خرابی هایی را در ارگ حکومتی کاخ گلستان و بازار تهران ایجاد کرد.

از آن زمین لرزه تا امروز 187 سال می گذرد و دیگر زمین لرزه مهمی در محدوده شهری تهران رخ نداده است. در تبریز هم از زمان زمین لرزه سال 1780 میلادی تاکنون 237 سال می گذرد و دیگر شاهد وقوع زمین لرزه ای با بزرگای بیشتر از 7 ریشتر در این منطقه نبودیم. این برآوردهای زمانی می تواند یادآور بازه زمانی قابل انتظار تقریبی برای رخداد زمین لرزه های بزرگ در هر پهنه و برآورد تقریبی بازگشت زلزله ها باشد.

لرزه خیزترین و امن ترین مناطق ایران

دکتر زارع، شمال تنگه هرمز در بندرعباس را به عنوان لرزه خیزترین نقطه ایران معرفی کرد و علت آن را میزان تغییر شکل پوسته در این منطقه دانست. نقاط منتهی الیه جنوب غرب ایران در دشت خوزستان و حومه شهرهای خرمشهر و آبادان نیز به عنوان منطقه کم لرزه کشور محسوب می شوند. این دو شهر در دشت خوزستان واقع شده اند و کمترین میزان تغییرات شکل پوسته زمین در کشورمان در این نواحی رخ می دهد. نواری هم به نام نوار سنندج- سیرجان وجود دارد که شهرهای سنندج، گلپایگان، اصفهان و سیرجان در آن قرار دارند و این منطقه نیز به عنوان منطقه ای آرام شناخته می شود. در مقابل، تهران، تبریز، مشهد، نیشابور، بیرجند، جیرفت، تربت حیدریه و کرمان شهرهایی هستند که گسل های فعالی از نواحی پرجمعیت آن ها عبور می کند.

همچنین طبق گفته های استاد پژوهشگاه بین المللی زمین لرزه شناسی، کشورمان گسل های مشترکی هم با کشورهای دیگر دارد. گسل آستارا در استان گیلان وارد خاک کشور آذربایجان می شود، گسل درونه در نزدیکی شهرهای کاشمر و خاف در استان خراسان وارد خاک افغانستان می شود، گسل حاجی آباد در منطقه قائن که بخشی از آن وارد افغانستان می شود، گسل سراوان در مرز ایران و پاکستان، گسل مکران در ساحل ایران و پاکستان، گسل اصلی جوان زاگرس که امتداد شمال غربی آن از مریوان تا کردستان عراق کشیده شده و سامانه گسلی قطر- کازرون که از کشور قطر در جنوب خلیج فارس تا کف خلیج فارس و سبعد در استان های بوشهر، فارس، کهکیلویه و بویر احمد و چهار محال و بختیاری ادامه پیدا می کند.

زمین لرزه بزرگ تهران چه زمانی رخ می دهد؟


وی در پایان بر تعامل با محققان کشورهای همسایه برای مطالعه بر روی گسل های مرزی تاکید کرد. به عنوان مثال در حال حاضر، تعامل ما با ترکیه فراهم شده و در زمین لرزه وان ترکیه نیز به راحتی اطلاعات مربوط تبادل شد به گونه ای که اطلاعات این زمین لرزه توسط 30 ایستگاه شتاب نگاری در ایران ثبت شد و در اختیار محققان ترکیه ای قرار گرفت.

منبع : برترینها

مطالب مشابه
Related Links

مطالب تصادفی
Random Links

نظرات
نظرات مرتبط با این پست
نام :
ایمیل :
وب سايت :
کد تاييد : کد امنیتی رفرش
متن دیدگاه :

تمامی حقوق برای نویسنده محفوظ میباشد